ضرورت ورزش برای بانوان( اهداف و فوايد ورزشي )
از جمله عواملي كه منجر به رشد اجتماعي و تقويت روابط اجتماعي زنان مي شود ، ورزش است . فعاليت هاي بدني و ورزشي به جهت نتايج روان شناختي چون تغيير نگرش ها ، ديدگاه ها ، روابط انساني و كارآيي هاي اجتماعي ، بهبود ادراك و پاسخ هاي حسي ، توسعه ي سلامت روحي و جسمي ، احساس آسودگي و آرامش بيشتر ، تسكين نارسايي ها و اختلال هاي رواني و كسب مهارت هاي حركتي هم چنين اكتساب تجارب اخلاق و تقويت خودباوري حائز اهميت است . ورزش هم چنين عامل رهايي از فشارها و تنش هاي روحي و مقابله با بحران هاي آسيب زاي زندگي است .
بدون ترديد ، پي ريزي يك جامعه ي سالم و با نشاط درگرو سلامت روحي و جسمي اعضاي آن جامعه مي باشد . در همين راستا سلامت زنان به عنوان نيمي از پيكره ي جامعه ، جهت ايفاي نقش هاي مادري و تربيت نسل و انجام وظايف متعدد ديگر ، يك نياز اصلي و اساسي است . ژان ژاك روسو مي گويد : « ورزش بايد جزئي از برنامه ي تربيت عمومي زنان باشد .»1
با توجه به اهميت روزافزون ورزش در جامعه ي امروزي ، در اينجا به اختصار به پاره اي از اهداف ، فوايد و اثرات مثبت ورزش اشاره مي كنيم :
- كاهش هيجان ها : ورزش راهي براي اظهار و كاهش هيجان ها و رهايي از تنش ها مي باشد . در واقع ورزش به عنوان دريچه ي اطميناني است كه جسم و روح را آرامش مي دهد .
- زدودن كسالت و تنبلي و ايجاد نشاط و شادابي .
- اثبات هويت : ورزش امكان شناخته شدن و اظهار ارزش هاي وجودي را فراهم مي آورد .
- تقويت روحيه ي شجاعت ، از خود گذشتگي ، مبارزه با ظالم و دفاع از مظلوم .
- افزايش توان رزمي .
- مبارزه با مسئله ي بيكاري و عوارض منفي ناشي از آن : ورزش از طريق پر كردن اوقات فراغت و نيز از راه صرف انرژي مازاد و ايجاد مشاغل با مسئله ي بيكاري نيز مبارزه مي كند .
- كنترل اجتماعي : ورزش وسيله اي براي كنترل مردم در جامعه ای است كه انحراف ها رواج دارد .
- اجتماعي شدن : ورزش ابزاري در جهت اجتماعي شدن افراد است . ايجاد روابط انساني و شكل گيري دوستي ها در محيط صميمانه و مطلوب ورزشي بيشتر اتفاق مي افتد .
- عامل تغيير : ورزش موجب تغيير جامعه و ايجاد الگوهاي رفتاري جديد مي شود و ورزش مي تواند به عنوان عاملي ، جريان تاريخ را تغيير دهد ، مثلاً : ورزش برخورد و رقابت گونه هاي مختلف مردم و برتري بر اساس قابليت را مجاز مي سازد . به طور كلي ورزش غريزه ي قدرت طلبي ، برتري جويي و مبارزه را ارضاء وكنترل مي كند .
- بيداري و آگاهي جمعي : ورزش باعث تقويت روح جمعي است و انسان را با شيوه اي مناسب به دنبال اهداف مشترك هدايت مي كند .
- انجام بهتر و بيشتر و راحت تر عباداتي هم چون نماز ، روزه ، حج و جهاد .
- موفقيت : ورزش احساس موفقيت در تماشاگران و ورزشكاران را به وجود مي آورد . وقتي كسي در يك ورزش موفقيتي به دست مي آورد ،آن پيروزي و موفقيت به عنوان پيروزي او در زندگي محسوب مي شود .
- ورزش باعث ايجاد تحرك مي شود . تحرك بخشيدن به خصوص براي كودكان كه در حال رشد هستند ضروري است .
- بالا رفتن عزت نفس و ايجاد انگيزه : ورزش باعث مي شود افراد توانايي هاي خود را شناخته و با گام هاي محكم تر به سمت هدف خود قدم بر دارند .
- پالايش روح : ورزش باعث مي شود كه افراد از نااميدي و ياس رهايي يابند .
- ورزش به فردتجربه ي زيبايي شناختي مي دهد و او را به اهداف زيبايي وبعضي ازكيفيت هاي زيبايي مي رساند.
- تناسب فيزيكي و بهبود سلامتي : ورزش فعاليتي در جهت بهبود سلامتي و تناسب فيزيكي بدن است و ضريب سلامت و توانمندي جسماني را بالا مي برد . پيامبر گرامي (ص) درباره ي حق بدن بر انسان مي فرمايد : « پروردگارت بر تو حقي دارد و بدنت بر تو حقي دارد و خانواده ات (نيز ) بر تو حقي دارد .» 2
آن چه در اين حديث ارزنده ، قابل توجه است ، اين كه ارزش جسم و بدن از ديدگاه پيامبر مكرم اسلام(ص) به حدي است كه حق بدن را در رديف پروردگار و حق خانواده دانسته است . به طور مسلم ، زماني انسان مي تواند حق پروردگار و خانواده ي خويش را به بهترين نحو ادا كند كه از بدني سالم و نيرومند برخوردار باشد .
ü پاره اي از فوايد جسماني ورزش :
1. متعادل نگه داشتن وزن بدن .
2. جلوگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي .
3. افزايش توانايي بدن براي انجام كارهاي روزانه .
4. تقويت ماهيچه ها : ماهيچه هاي قوي براي نگه داشتن ساختار بدن و نيز براي حركت ضروري هستند . ورزش كردن به طور منظم ، باعث به كار افتادن ماهيچه ها و آماده بودن آن ها براي انجام كارهاي ضروري مي شود . هم چنين ورزش باعث افزايش حجم ماهيچه ها مي شود .
5. افزايش توانايي براي انجام كارهاي بدني به مدت طولاني : توانايي بدن براي انجام فعاليت هاي شديد يا طولاني ، بستگي به اين دارد كه چقدر ورزش مي كنيم . البته براي انجام ورزش بايد مصمم بوده و از اراده ي كافي برخوردار باشيم .
6. افزايش قابليت انعطاف پذيري بدن : توانايي خم كردن بخش هاي بدن ، نشان دهنده ي ميزان قابليت انعطاف آن است . قابليت انعطاف رباط ها و مقدار حركت استخوان ها در محل مفصل ها ، قابليت انعطاف بدن را تعيين مي كند . ورزش كردن باعث مي شود قابليت انعطاف رابط هاي بدن ما افزايش يابد . ماهيچه هايي نيز كه كمتر ورزش كرده اند در محدود كردن توانايي انعطاف بدن نقش دارند .
7. ايجاد وزن متعادل : داشتن وزن متناسب با انجام ورزش منظم ، امكان پذير است . بانوان چاق كه چربي بدنشان بيشتر از افراد معمولي است با ورزش مي توانند اين چربي ها را مصرف كنند . البته تغذيه نيز در ايجاد وزن متعادل نقش مهمي دارد .
8. افزايش كارآمدي دستگاه تنفسي : از آن جا كه هنگام ورزش ، ماهيچه ها به اكسيژن بيشتري احتياج دارند ، تنفس شديدتر و تندتر مي شود . در نتيجه ، ماهيچه هاي تنفسي در اثر كار شديدتر تقويت مي شوند . افراد ورزشكار ،آهسته تر اما عميق تر از كساني كه كمتر ورزش مي كنند ، نفس مي كشند .
9. كارآمدتر كردن دستگاه گردش خون : هنگام ورزش ، ضربان هاي قلب ، تندتر و شديدتر مي شود . بنابراين ، توانايي ماهيچه هاي قلبي افزايش مي يابد . علاوه بر اين ، ورزش منظم ،باعث مي شود تعداد ضربان هاي قلب ، پس از ورزش ، سريع تر به ميزان عادي بر گردد . همچنين ورزش باعث افزايش كارآيي رگ هاي كرونري ( رگ هاي غذا دهنده ي ماهيچه ي قلب ) مي شود . اين رگ ها به خود ماهيچه ي قلب خون مي رسانند .
مقدار خوني كه پس از هر انقباض قلب از قلب افراد ورزشكار خارج مي شود ، بيشتر از افرادي است كه كمتر ورزش مي كنند . هم چنين ميزان توانايي دستگاه گردش خون در رساندن خون بيشتر به ماهيچه ها ، به ميزان ورزش روزانه بستگي دارد . قلب افراد ورزشكار در هر دقيقه ، ممكن است فقط 40 بار بزند در حالي كه اين عدد در افراد معمولي 70 – 80 است .3
10 . درمان بيماري ها : بسياري از بيماري ها را مي توانيم به وسيله ي ورزش ، درمان نموده و يا از وقوع آن جلوگيري نماييم . ورزش ، مقاومت بدن را در برابر بيماري هاي مختلف افزايش مي دهد .
11 . جلوگيري از خستگي هاي زودرس جسماني .
12 . ايجاد طراوت و شادابي پوست بدن .
13 . افزايش انرژي براي انجام فعاليت هاي مختلف روازنه .4
14 . افزايش طول عمر .
15 . بر طرف كردن نقايص جسماني و ايجاد تناسب در اندام ها .
16 . تعليم مهارت هاي جسماني : از اين مهارت ها مي توان در زندگي روزمره و موقعيت هاي تفريحي ، به ويژه سنين پيري و بازنشستگي استفاده كرد .5
ü فوايد پرورشي و اخلاقی ورزش 6
ورزش علاوه بر فوايد جسماني ، از نظر پرورشي و اخلاقي نيز فوايد بسياري دارد كه برخي از آنها عبارتند از :
الف : پرورش روان و ايجاد زمينه براي استقلال شخصيت ، سعه ي صدر ، همت بلند ، ايثار و فداكاري .
ب : دستيابي به مراتب قوت قلب ، جرأت ، شهامت ، استقامت ، پايداري و تقويت روحيه .
ج : رشد و پرورش رغبت هاي مثبت و جهت دهي آن ها به سوي خير و كمال .
د : توجه به كرامت و والايي خود و خويشتن داري در برابر نابساماني ها و مفسده ها .
هـ : شناخت مسئوليت هاي انساني و اسلامي و سعي در انجام هر چه بهتر تكاليف و وظايف خود .
و : افزايش توان و قدرت تصميم گيري هاي سريع ، عادلانه ، اقتصادي و مشروع .
ز : رشد و پرورش توجه و دقت ، مقايسه و تشخيص و جهت دادن به آن ها .
ح : خودداري از پذيرش تحميلي افكار و عقايد مذموم و ارشاد و هدايت ديگران در صراط مستقيم .
ü فوايد رواني ورزش : 7
ورزش از نظر رواني نيز فوايد متعددي دارد كه پاره اي از آن ها عبارت است از :
- برقراري تعادل رواني و عاطفي از طريق كنترل هيجان ها و استرس ( البته فعاليت هاي رقابتي اثر چنداني در اين زمينه نداشته و حتي هيجان و استرس را افزايش مي دهد .)
- تامين بهداشت رواني : پيشگيري از برخي عوارض رواني مانند افسردگي و بيماري هاي رواني از طريق جلوگيري از انزوا و تنهايي و جمعي ورزش نمودن .
- كمك به درمان برخي عوارض رواني .
- كمك به توسعه ي مهارت هاي رواني از قبيل آدم سازي و هدفمندي .
- افزايش توانايي برخورد با مشكلات و استرس هاي روزمره از طريق دوري از عوامل استرس زا .
- افزايش نشاط ، شادابي و لذت بردن از زندگي .
- افزايش اعتماد به نفس و خود پنداري مثبت .
- توسعه ي خصوصيات شخصيتي مثبت از قبيل جوانمردي و شهامت .
- يادگيري مهارت هاي ورزشي و لذت بردن از آن ها .
- رشد عادت هاي رواني مطلوب از قبيل انضباط ، دقت ، كنجكاوي و هدفمند بودن .8
• زيرنويس ها :
1. مهارت هاي زندگي زنان خانه دار /ص 92 و ص 93
2. الحياه /جلد 2/ ص 228 به نقل از محمد باقر مجلسي / بحارالانوار / جلد 70 / ص 128
3. زيست شناسي و آزمايشگاه 1 /ص 142
4. برگزيده ي مقالات علمي ورزش بانوان ( 1365 تا 1375 )
5. اصول عمومي فعاليت هاي جسماني /ص 4
6. تربيت بدني عمومي /ص 5
7. اصول عمومي فعاليت هاي جسماني /ص 4
8. اصول عمومي تربيت بدني بانوان /ص 17 و ص 21
